Sözcük (kelime), anlamlı ses veya ses birliğidir. Aynı zamanda sözcükler, dilin anlamlı en küçük birimi olarak kabul edilir. Anlam; bir sözcükten, bir sözden, bir davranış veya olgudan anlaşılan şey, bunların hatırlattığı düşünce veya nesnedir.
Sözcük anlamı ise bir sözcük söylendiğinde o sözcüğün zihinde oluşturduğu şekildir. Bir başka ifadeyle kavramın oluşturduğu göstergedir. Örneğin "ev" sözcüğü söylendiğinde herkesin aklına rengi, şekli, kısaca niteliği değişse de "bir kimsenin veya ailenin içinde yaşadığı yer" gelir.
Sözcükler, yer aldığı cümle içinde anlam kazanır. Yani sözcüğün anlamını belirleyen, hangi bağlamda kullanıldığıdır.
"En sevdiğim meyve ayvadır." cümlesinde "ayva" meyve anlamında kullanılmıştır ve herkesin zihninde o meyveye denk gelir. Ancak "Oraya zamanında yetişemezsek ayvayı yedik." cümlesindeki "ayva" artık zihinde meyve kavramını canlandırmaz. Bu nedenle bir sözcüğün anlamı kullanıldığı cümleye göre değişiklik gösterebilir.
- Yanmasını sağlamak veya yanmasına yol açmak, tutuşturmak (Kendi sigarası için yaktığı kibriti bana uzattı.)
- Işık vermesini sağlamak (Mavi ışıklı ispirto lambalarını yakarlar.)
- Isı etkisiyle zarar vermek (Eteği ütülerken yaktı.)
- Keskin, sert ve ısırıcı bir duyum vermek (Biber ağzı yakar.)
- Yanıyormuş gibi bir etki yapmak (Hekime daima şarabın midelerini yaktığından bahsederler.)
- Kurutmak, zarar vermek (Fırtına ekinleri yakmıştı.)
- Karartmak (Güneşte vücudunu yaktı.)
- Zamanında kullanılmadığından hükmünü yitirmek (Biletini ve tatilini yaktı.)
SÖZCÜK ANLAMI
Sözcüğün Anlam Açılımı
1. Gerçek Anlam:
- Sözcüğün akla gelen ilk anlamıdır. Diğer bir deyişle sözcüğün sözlükteki ilk anlamıdır.
- Yerine eş ya da yakın anlamlısı dışında başka bir sözcük getirilemez.
- Gerçek anlam, sözlükte '1' rakamı ile gösterilir.
- Bütün bu valizleri tek başıma taşıdım.
- Yolcular, ağacın gölgesinde dinleniyor.
- Birdenbire koşup kapıyı açtı.
- Koyunun gözündeki yara günden güne büyüyordu.
- Olanları öğrenince çok üzüldü.
- Sözcüğün temel anlamına bağlı kalınarak benzerlik ilgisiyle başka bir sözcük yerine kullanılmasıdır.
- Yerine başka sözcükler getirilebilir.
- "Yakıştırma anlam"da denir.
- Grip mikrobunu sınıfa taşıdı. “bulaştırmak"
- Cüzdanında çok az para taşır. "bulundurmak"
- Suyun gözünü taşla kapatmışlar. "kaynak, çıkış yeri"
- Yeni bir lokanta açtılar. "faaliyete geçirmek"
- Bütün gece yağan kar, yolları kapadı, "(trafiği) engellemek"
- Uçağın kanat motorlarından biri bozuldu, "uçağın havada durmasını sağlayan yatay yüzey"